Van weerstand naar verbinding

Wat begint met een ingreep die misschien simpel lijkt, de gangen leegmaken, groeit uit tot een proces van weerstand, gesprekken, samenwerking en uiteindelijk verbinding. In wooncomplex Nieuw Heeswijk aan de Sonnenburghlaan in Voorburg vulden persoonlijke spullen jarenlang de gangen. Daar ontstaat nu stap voor stap iets nieuws. Niet alleen op de muren, maar vooral tussen de mensen.

Moeilijke start

‘’Toen ik hier begon, stonden de gangen vol,” vertelt wijkmeester Ben van der Molen. Hij werkt inmiddels ruim twee jaar in het pand. “Planten, schilderijen, kastjes, zelfs bankstellen. Mijn eerste taak was om iedereen te vertellen dat het allemaal weg moest vanwege de brandveiligheid. Dat bericht viel niet goed.” Voor veel bewoners waren de spullen meer dan decoratie. Ze gaven kleur aan de gang, maar vooral betekenis aan hun plek. “Een schilderijtje bij de deur, dat is voor hen persoonlijk. En dan kom jij zeggen dat het weg moet.” De eerste maanden was er dan ook veel weerstand. Boze reacties, onbegrip, frustratie. Tegelijkertijd probeerde Ben een andere lijn in te zetten: communiceren, uitleggen en bewoners betrekken. Langzaam kantelde de sfeer. Waar eerst weerstand was, kwam ruimte voor gesprek.

Samen opnieuw beginnen

In plaats van alleen iets weg te halen, ontstond het idee om samen iets nieuws te maken. Geen opgelegd plan, maar een proces waarin bewoners zelf konden meedenken. Er werden praatgroepen georganiseerd. Sessies waarin bewoners hun ideeën konden delen. Wat betekent deze plek voor jou? Wat wil je terugzien op de muur? “Het gaat er niet om of iets kunst is of niet,” zegt Martin, een van de betrokken bewoners. “Het ging erom dat mensen samen iets maken.”

Met hulp van het kunstbedrijf IWAZ Art werden verhalen, herinneringen en beelden verzameld. Foto’s van vroeger, persoonlijke symbolen, plekken uit de buurt, alles kreeg een plek in het proces. “Er waren zelfs mensen die bijna nooit de deur uitgingen, maar nu naar buiten kwamen om een bijdrage te leveren. Trots zelfs.”

Hard werken

De uitvoering was allesbehalve eenvoudig. In de zomer, bij temperaturen van rond de 35 graden, werd er dagen en avonden doorgewerkt. Het aanbrengen van beelden op de muur vergde veel geduld en precisie. En dat ging niet altijd soepel. “Als het te snel droogde, scheurde het. Dan moest je het weer herstellen,” vertelt Martin. “We hebben echt avonden tot laat staan werken.” “Je weet hoeveel werk erin zit. Dan wil je het ook afmaken.”

Van kritiek naar trots

Langzaam veranderde de toon. Waar eerst vooral kritiek was, kwam er steeds meer waardering. Bewoonster Ria: “Mensen zeiden uiteindelijk: het is toch wel mooi geworden.” Dat moment was belangrijk. Daar veranderde twijfel in begrip. Niet omdat iedereen het ineens prachtig vond, maar omdat er iets verschoof: van tegenover elkaar staan naar samen kijken. “Je moet soms leren kijken,” zegt Ria. “Het is niet meteen duidelijk. Maar als je beter kijkt, zie je ineens veel meer.”

Meer dan een muurschildering

Het project bleef niet beperkt tot de muren. Het had een groter effect. Toen de schildering af was ontstonden er andere ideeën om bewoners bij elkaar te brengen. Er kwam een gezamenlijke ruimte waar bewoners samenkomen. Er werden activiteiten georganiseerd: koffiemomenten, spelletjes, gezamenlijke maaltijden. “Dat we dat met elkaar hebben gedaan, daar zijn we echt trots op,” vertelt Ria. Ook buiten veranderde er iets. Picknicktafels, plekken om samen te zitten, kleine ingrepen die ontmoeting stimuleren. Maar misschien nog belangrijker: mensen leerden elkaar kennen. 

Grootste winst

In het gebouw wonen verschillende groepen bewoners: mensen die er al jaren zitten en nieuwe bewoners die erbij komen. Tussen die groepen zit soms afstand. Bewoners letten nu meer op elkaar dan voorheen. Zeker bij oudere bewoners of mensen die weinig contact hebben. “Als iemand twee dagen niet gezien wordt, maak je je zorgen,” vertelt Ria. Wat begon als een praktische ingreep, de gangen vrijmaken, groeide uit tot iets groters. Een proces waarin bewoners elkaar opnieuw leerden kennen, samenwerken en samen iets opbouwen. Is het perfect? Nee. Is iedereen overtuigd? Ook niet. Maar er is iets in beweging gezet. “Het gaat niet alleen om die schilderingen,” zegt Ben. “Het gaat om wat er tussen mensen ontstaat.” En dat is misschien wel de grootste winst.